Kültür Kavramının Özellikleri: Kayseri’de Bir Akşamın Bana Öğrettikleri
Eski Bir Defter, Soğuk Bir Akşam ve Kültürün Kalbimdeki Yeri
Değerli Sute takipçileri, bu yazımızda “Kültür kavramının özellikleri nelerdir” ile ilgili sık sorulan soruları yanıtlıyoruz.
Kayseri’de yaşadığım evin küçük balkonunda oturup eski günlüklerimi karıştırdığım bir akşamdı. Ağustos ayının sıcaklığı yavaş yavaş çekilmiş, yerini hafif bir serinliğe bırakmıştı. Elimde yıllardır sakladığım kahverengi kapaklı defterim vardı. 25 yaşındayım ve hayatımın büyük bir bölümünde hissettiklerimi, gördüklerimi ve öğrendiklerimi yazıya dökmek bana hep iyi geldi.
O gün eski sayfaları çevirirken çocukluğuma ait bir anıyla karşılaştım. Daha küçük bir çocukken dedemle birlikte Kayseri’nin eski mahallelerinden birinde yürüdüğümüz günü yazmışım. Dedem bana sokakların, evlerin ve insanların sadece bir görüntüden ibaret olmadığını anlatmıştı. “Bir şehrin gerçek hikâyesi, içinde yaşayan insanların hatıralarında saklıdır” demişti.
O cümleyi yıllar sonra tekrar okuyunca içimde garip bir duygu oluştu. Hem hüzünlendim hem de büyük bir heyecan hissettim. Çünkü fark ettim ki aslında o gün bana anlatılan şey kültürün kendisiydi. Kültür, yalnızca geçmişten kalan birkaç gelenek ya da eski alışkanlık değildir. Kültür; insanların yaşam biçimini, düşüncelerini, değerlerini, inançlarını ve birbirleriyle kurduğu bağları taşıyan büyük bir hafızadır.
Kültür Kavramının Özellikleri ve İnsan Hayatındaki Yeri
Kültür kavramının özelliklerini düşündüğümde aklıma ilk gelen şey değişim ve devamlılık arasındaki güçlü bağ oluyor. Çünkü kültür bir yandan geçmişten gelen değerleri korurken diğer yandan zamanın etkisiyle dönüşür.
Bir gün Kayseri’de bir aile ziyaretine gitmiştim. Büyükler eski bayram hazırlıklarından bahsediyordu. Eskiden herkesin birbirinin kapısını çaldığını, komşuluk ilişkilerinin daha güçlü olduğunu anlatıyorlardı. Onları dinlerken içimde biraz burukluk oluştu. Çünkü bazı değerlerin yavaş yavaş kaybolduğunu hissettim.
Ama aynı zamanda umutlandım. Çünkü gençlerin de kendi yollarıyla kültürü yaşattığını gördüm. Artık insanlar farklı yöntemlerle iletişim kursa da aile bağları, misafirperverlik, dayanışma ve saygı gibi değerler hâlâ hayatımızda yer buluyor.
Kültür Öğrenilir ve Nesilden Nesile Aktarılır
Kültürün en önemli özelliklerinden biri öğrenilebilir olmasıdır. İnsan dünyaya geldiğinde belirli bir kültürel bilgiyle doğmaz. Yaşadığı toplumdan, ailesinden, çevresinden ve deneyimlerinden öğrenerek kültürün bir parçası hâline gelir.
Bunu kendi hayatımda çok net görüyorum. Annemin yaptığı yemekler, dedemin anlattığı hikâyeler, mahallede duyduğum eski sözler ve aile büyüklerimin davranışları benim kültürel dünyamı oluşturdu.
Bir keresinde annemle birlikte eski bir aile tarifini hazırlamıştık. Çok basit görünen bir yemekti ama annem her aşamasında geçmişten bahsetti. “Bunu benim annem de böyle yapardı” dediğinde içimde derin bir bağ hissettim. O an anladım ki kültür bazen büyük törenlerde değil, mutfağın içinde, bir sofranın etrafında veya bir kişinin anlattığı küçük bir anıda saklıdır.
Kültür Toplumsal Bir Hafızadır
Kültür, bireysel olmaktan çok toplumsal bir özelliğe sahiptir. Bir insanın sahip olduğu değerler aslında içinde yaşadığı toplumun izlerini taşır.
Kayseri’de büyümek bana bu konuda çok şey öğretti. Burada insanlar geçmişten gelen birçok değeri hâlâ günlük hayatlarında yaşatıyor. Büyüklerine saygı göstermek, misafire ikramda bulunmak, zor durumda olana yardım etmek gibi davranışlar sadece kişisel tercihler değildir. Bunlar toplumun ortak hafızasından gelen kültürel özelliklerdir.
Bazen dışarıdan bakıldığında sıradan görünen bir davranışın aslında ne kadar derin bir anlam taşıdığını fark ediyorum. Bir komşunun kapıya yemek bırakması ya da yaşlı bir insanın hâlini hatırını sormak için ziyaret edilmesi küçük hareketler gibi görünse de kültürün canlı kalmasını sağlayan önemli ayrıntılardır.
Kültür Değişir Ama Tamamen Yok Olmaz
Günlüklerimde en çok düşündüğüm konulardan biri değişimdir. Çünkü yaşadığımız dünya sürekli hareket ediyor. Teknoloji, şehirleşme ve farklı yaşam tarzları kültürümüzü etkiliyor.
Bir dönem bu değişim beni korkutuyordu. Özellikle eski alışkanlıkların unutulduğunu gördüğümde büyük bir hayal kırıklığı yaşıyordum. Sanki geçmişimiz elimizden kayıp gidiyormuş gibi hissediyordum.
Fakat zaman içinde farklı düşünmeye başladım. Kültürün güçlü tarafı zaten değişebilmesiydi. Eğer kültür hiç değişmeseydi, toplumlar gelişemezdi. İnsanlar yeni fikirler öğrenemez, farklı insanlarla bağ kuramazdı.
Kültürün Dinamik Yapısı Bana Yeni Bir Bakış Açısı Kazandırdı
Bir akşam arkadaşlarımla otururken bu konu hakkında konuşuyorduk. Herkes kendi ailesinden öğrendiği bir geleneği anlatıyordu. Bir arkadaşım çocukken yaşadığı bayram anılarını anlattı. Başka biri ise ailesinin farklı bir şehirden taşıdığı kültürel değerlerden bahsetti.
O gece çok etkilendim. Çünkü aynı şehirde yaşayan insanların bile ne kadar farklı kültürel hikâyelere sahip olduğunu gördüm. Kültür tek bir kalıptan oluşmuyordu. İçinde milyonlarca insanın sesi vardı.
Bu düşünce bana büyük bir umut verdi. Çünkü kültür sadece geçmişin mirası değil, aynı zamanda geleceğe bırakacağımız bir emanetti.
Kültür Farklılıkları Birleştiren Bir Köprüdür
Kültür kavramının bir diğer önemli özelliği ise insanları birbirine bağlamasıdır. Farklı toplumların farklı gelenekleri, dilleri, sanat anlayışları ve yaşam biçimleri vardır. Bu farklılıklar aslında insanlığın zenginliğini oluşturur.
Bazen insanlar farklı olan şeylerden uzak durabilir. Ben de geçmişte bilmediğim kültürlere karşı çekingen olduğum zamanlar yaşadım. Fakat zamanla öğrendim ki farklılıkları anlamak insanın dünyasını genişletiyor.
Bir insanın başka bir toplumun hikâyesini dinlemesi, onun yemeklerini tanıması veya geleneklerini öğrenmesi aslında büyük bir empati yolculuğudur.
Kendi Kültürümü Anlamak Kendimi Anlamama Yardımcı Oldu
25 yaşında geriye dönüp baktığımda şunu fark ediyorum: İnsan kendi kültürünü tanıdıkça kendisini daha iyi tanıyor.
Benim için kültür; sadece geçmişten kalan bilgiler değil, kim olduğumu anlatan görünmez bir bağdır. Çocukluğumun sokaklarında, aile sofralarında, duyduğum eski hikâyelerde ve tuttuğum günlüklerde kültürümün izlerini görüyorum.
Bazen eski günleri özlüyorum. Bazen değişen dünyaya ayak uydurmakta zorlanıyorum. Ama içimde hâlâ güçlü bir inanç var. Kültür, onu yaşayan insanlar olduğu sürece var olmaya devam edecek.
Sute olarak “Kültür kavramının özellikleri nelerdir” konusunda hazırladığımız bu içeriğin beğeninizi kazandığını umuyoruz. Bir sonraki yazıda buluşmak üzere!
Bir Günlüğün Son Sayfasına Yazdığım Düşünceler
O akşam balkonumda otururken eski defterimi kapattım ve yeni bir sayfa açtım. Sayfanın başına şu cümleyi yazdım:
“Kültür, geçmişten gelen ama geleceğe doğru yürüyen bir hikâyedir.”
Çünkü artık biliyorum ki kültür sadece müzelerde saklanan eski eserlerden ya da kitaplarda yazan bilgilerden ibaret değildir. Kültür; bir annenin tarifinde, bir dedenin öğüdünde, bir arkadaş sohbetinde, bir bayram ziyaretinde ve insanların birbirine gösterdiği sevgide yaşamaya devam eder.
Kayseri’nin sessiz bir akşamında öğrendiğim şey şuydu: İnsan aslında kendi kültürünün içinde büyür, onunla şekillenir ve onu geleceğe taşır.
Kültür kavramının özellikleri; öğrenilebilir olması, toplumsal olması, nesilden nesile aktarılması, değişime açık olması ve insanları birbirine bağlamasıdır. Fakat tüm bu özelliklerin ötesinde kültür, insanın kendini ait hissetmesini sağlayan en güçlü bağlardan biridir.
Ve ben, tuttuğum her günlük sayfasında biraz daha anlıyorum ki geçmişimizi unutmadığımız sürece geleceğe daha sağlam adımlarla yürüyebiliriz.